جانوران ایرانی در حال انقراض ( قسمت دوم )

جانوران ایرانی در حال انقراض

جانوران ایرانی در حال انقراض ( قسمت دوم )

پلنگ ایرانی ( خطر انقراض ) :

هنگامی که نام پلنگ ایران برده می شود (Leopard-Persian) منظور زیرگونه saxicolor Panthera pardus است.اعتبار این زیرگونه در ســال های اخیر تایید شــده اســت. اعضای این زیرگونه عمدتاً در ایران به سر می برند امــا در کپه داغ و ترکمنســتان ، قفقاز ، تاجیکستان ، ازبکستان ، ارمنستان ، بخشی از ترکیه ، افغانستان و شاید کردستان عراق نیز حضور دارند. البته دامنه پراکنش کامل آن را به طور دقیق نمی دانیم زیرا به رغم آنکه پلنگ از بســیاری جهات جانوری مهم به شمار می آید، متاســفانه اطلاعات لازم درباره پراکندگی و تغییــرات درون گونه ای آن وجود ندارد. فقط می دانیم گســترش  وسیعی دارد که ایران در مرکز آن قرار می گیرد اما محدود به ایران نمی شود. آن طور که رکوردهای شکارچیان نشان  یکی از بزرگ  جثه ترین زیرگونه های پلنگ در دنیا است .

اتحادیــه جهانی حفاظت از طبیعت و منابــع طبیعی ( IUCN ) گاهی در فهرســت ســرخ خویش برای بعضی زیرگونــه ها رتبه ای بالاتــر از گونــه مربوطه در نظــر می گیرد، بــرای مثال گونه پلنگ را آســیب پذیر و زیرگونه پلنگ ایرانــی را در خطر انقراض طبقه بندی می کند.

Leopard �Persian پلنگ ایرانی

ســیاه گوش ایران ( خطر انقراض ) :

تنهــا نمونه ســیاه گوش موجود در اســارت به عنوان گونــه ای کمیاب و در خطر انقراض و فاقد هر گونه آمار و شناسنامه علمی معتبر در ایران و تنها نمونه در دسترس و قابل مطالعه به مثابه گنجینه یا ذخیــره ژنتیکی با 8 ارزش در شرایطی غیراستاندارد در پارک ملی پردیسان تهران رها شده و مورد بی مهری مسوولان و کارشناسان حیات وحش قرار گرفته است و در صورتی که بی توجهی نسبت به حفظ و مطالعه این گونه ادامه یابد، آینده ای نامعلوم و به دنبال آن نابودی در انتظار این گونه خواهد بود.

ســیاه گوش یا لینکس با نام علمی Euracian lynx از راسته گوشت خواران و در زمره 4 گربه سان کوچک ایرانی است و دست و پایی بلند و دمی بسیار کوتاه با نوک پهن و سیاه رنگ و یک دسته مو به طول 4 سانتی متر روی گوش ها دارد که به دلیل داشتن جثه ای بزرگ و خال های روی بدنش ، معمولاً با پلنگ اشــتباه گرفته می شــود.

 غذای مورد علاقه آن معمولاً بچه های گراز، شــوکا، مرال و پستانداران کوچک است. این گونه به صورت انفرادی زندگی می کند و به دلیل روزگرد بودن، برخاف دیگر گربه سانان شب گرد، بیش تر در معرض تهدید و خطر قرار دارد. پراکندگی آن در ایران،  در مناطقی از آذربایجان شرقی و غربی شروع می شود و تا نواحی زنجان ، قزوین و جنوب گرگان ادامه می یابد.  حضور ســیاه گوش در این مناطق بر اساس مشاهدات تصادفی محیط بانان و یا گزارش های ثبت شــده است و تا به حال مطالعات علمی و دقیقی از سوی کارشناسان چه خارجی و چه ایرانی روی این گوشت خوار ایرانی صورت نگرفته است.

کارشناســان حیات وحش و مدیر طــرح بین المللی یوز ایرانــی ، درباره اطلاعــات موجود در زمینه ســیاه گوش می گوید :

این اطلاعات به صورت پراکنده و از طریق گزارش های مشکوک مردمی حاصل شــده است و هیچ کار کارشناسی و علمی درباره مطالعات رفتاری ،  ژنتیکی و پراکندگی این حیوان که با گونه های مشابه خود در آمریکای شمالی و اروپا متفاوت است، صورت نپذیرفته است و تنها به بررسی های مختصر روی پوست تاکسیدرمی  شده این گونه در موزه اکتفا شده است.

انجام نشــدن مطالعات تحقیقی و طرح های پژوهشــی در خصــوص این گونه، در حالی ادامه می یابد که زیســت گاه این حیوان به دلیل مدیریت ناصحیح حفاظتی و پیشروی مناطق مســکونی و کشــاورزی، در حال تخریب است و طعمه های قابل تغذیه آن نیز به واســطه این تخریب ها و شکارهای بی رویه کاهش یافته اســت.  به طوری که پس از گذشت زمانی نــه چندان دور، نام این گونه نیز همانند ببر و شــیر ایرانی در فهرست حیوانات منقرض شده قرار خواهد گرفت، بدون این که حتی مطالعه ای روی آن صورت گرفته باشد.

caracal cat سیاه گوش ایرانی

گربــه پالاس ( خطر انقراض ) :

نام ایــن گربه نیز در لیست قرمز انقراض قرار گرفته اســت. به نسبت جثــه اش از تمام گربه های دیگر موهای بلندتر و پرپشت تری دارد. اندازه آن به سان یک گربه اهلی می مانــد اما از آن پرتر و دست و پاهایش کوتاه تر است. رنگ بدنشان خاکستری روشن که ممکن است به زردی یا قرمزی بزند. نوک موها ســفید است که به آن ظاهری یخ زده می دهد. به روی گونــه های آنها موهای بلند و دو نوارتیره واضح وجــود دارد و دارای ســری گرد و پهــن با گوش های خوابیده و کوچک در بیشــترین فاصله از هم هستند. روی پیشانی دارای خال های نامنظم و در نیمه انتهایی پشت و روی  پاها چندین نوار عرضی تیره دیده می شود. چشم ها کاملاً رو به جلو هستند جلو هستند که نشان می دهد برای شکار وابسته به بینایی است و همین ظاهری جغد مانند به آن می دهد.

مردمک چشمش برخلاف ســایر گربه های کوچک به صورت دایره ای منقبض می شــود. موی بلندش سازشی است برای زندگی در ســرما و کوچــک و پایین بودن گوش هایش برای آن اســت که در مناطق باز با پوشش گیاهی اندک کمتر دیده شود. به راحتی از صخره ها بالا می رود. تا ارتفاع  4800 متری دیده شده و به ندرت در نواحی جلگه ای حضور می یابد. تک زی و شــب گرد اســت اما به هنگام غروب و صبح زود نیز فعال اســت. روز ها می خوابد و نقش و نگار و رنگ بنــدی اش اجازه می دهد که به آسانی با محیط اطرافش یکی شود.  زیرگونه ایرانی آن در تهدید اســت. در ایران تاکنون از مشهد و سرخس و خوش ییلاق شاهرود و نیز سواحل رود ارس در آذربایجان غربی گزارش شده است.

گربه-پالاس

گوزن زرد ایرانی ( خطر انقراض ) :

خطر انقراض نســل گــوزن زرد ایرانی ، دوست داران محیط زیست و حیات وحش را به شــدت نگران کرده اســت. به گزارش ســرویس حوادث ایســکانیوز، شوری آب جزیره اشــک دریاچه ارومیه، پساب سمی شــرکت های نفتی در چغازنبیل، تخریب زیستگاه ها در دشــت ارژن و زباله های شهری و بیمارستانی بابل، از مهم ترین دلایل در خطر انقــراض قرار گرفتن نسل گوزن زرد ایرانی به شمار می رود. گوزن زرد ایرانی دارای شاخ های بلند و پهن اســت، طول بــدن آن از  150 تا 240 ســانتی متر است که 16 تا 20 سانتی متر هم دم دارند.

گوزن زرد ایرانی

روباه بلانفورد یا شــاه روباه ( دراستانه انقراض ) :

 نام علمی Vulpes cana است و کمی از روبــاه قرمز معمولی کوچکتر اســت. در صورت دو نوار ســیاه و بسیار مشخص دارد که از چشــم ها به طرف بینی امتداد یافته اند. دمی بســیار بلند و پرمو که رنگ موهای انتهای آن به ســفیدی دم روباه معمولی نیســت. گوش ها بزرگ و در قاعده بسیار پهن هستند. رنگ پشت گوش ها قهوه ای مایل به خاکســتری است. موهای بدن انبوه و رنگ موهای پشــت خاکستری-نقره ای با سایه قهوه ای که در ناحیه ســتون مهره ها کاملاً قهوه ای و روی دم سیاه مشاهده می شود. زیست گاهش استپ های کوهســتانی و مناطق نیمه بیابانیست. در ایران در مناطق شرق خراسان، کرمان، فارس، رباط پشت بادام یزد و اصفهان مشاهده شده است. پراکنش جهانی آن بلوچستان ، پاکستان ، افغانستان و ترکمنستان است.

عادات این حیوان احتمالاً شــبیه سایر روباه ها است. این روباه بســیار بازیگوش و باهوش است. می تواند با سرعت 50 کیلومتر در ســاعت بدود. شــب ها فعال است و با آنکه تنها یک جفت انتخاب می کند. ولی تنها به شــکار می رود. همه چیزخوار است. معمولاً از حشرات و میوه ها تغذیه می کند. وضعیت فعلی: کمیاب ترین روباه ایران است. به علت داشتن پوست زیبا و گران بها مورد توجه شکارچیان پوست می باشد. در سال های اخیر نسل آن به شدت کاهش یافته و خطر انقراض آن را تهدید می کند.

Vulpes-cana-روباه-بلانفورد-یا-شــاه-روباه

روباه کرساک یا روباه ترکمنی ( خطر انقراض ) :

جثــه آن کوچک تــر ولی دســت و پای بلندتری از روباه قرمز دارد. مشخصه اصلی این روباه دم نسبتاً کوتاهی است که برخلاف سایر گونه ها به زمین نمی رسد. رنگ موهای انتهائی دم برخــلاف روباه معمولی و روباه شــنی، قهوه ای تیره یا سیاه است. گوش ها نسبتاً کوچکند و رنگ پشت آنها دارچینی روشن است. در فصل زمستان موها بسیار بلند و برنگ خاکستری متمایل به سفید در می آیند به طوری که فقط نوک گوشـ ـها دیده می شود و پوشش تابستانی آن کوتاه و به رنگ نخودی متمایل به قرمز است. زیستگاهش مناطق استپی خشک و نیمه بیابانی است اما معمولاً وابسته به نقطه خاصی نبوده و اکثراً در حال حرکت هســتند و از لانه های ســایر جانوران که در راه می بینند استفاده می کنند. در ایران فقط در نواحی ترکمن صحرا زندگی می کنند.

روباه کرساک یا روباه ترکمنی

پراکنش جهانی :

در ترکستان ، مغولستان ، افغانستان ، شمال منچوری و چین تا تبت حضور دارند. اغلب شب گرد بوده و در گروه های کوچک یا جفت جفت دیده می شوند. ولی به تنهایی به شکار می روند. معمولاً در لانه متروک جانورانی نظیر گورکن ساکن می شود. بسیار چابک و بازیگوش است و می تواند از درختان بالا رود. در گذشــته شــکار آن با عقاب متداول بوده. بعضی نیز آن را به عنوان حیوان خانگی نگهداری میکرده انــد. از جونــدگان کوچک ، خرگــوش ، خزندگان ، پرندگان ، قورباغه ، حشــرات و لاشه حیوانات تغذیه می کند.

معمولاً پوست خارپشت هایی که توسط این حیوان شکار شده اند در نزدیک لانه اش مشاهده می شود. سایر خصوصیاتش شــبیه روباه قرمز اســت. به علت با ارزش بودن پوســتش، شکارچیان بااستفاده از وسیله نقلیه موتوری آن را تعقیب و شکار می نمایند به همین علت به شــدت کاهــش یافته و خطر انقراض آنها را تهدید می کند.

روباه شــنی یا روباه روپل ( آسیب پذیر) :

نام علمی آن Vulpes rueppellii است : کوچک تر از روباه قرمز ولی گوشــ ها بزرگ تر اســت. رنگ پشت گوش ها برخلاف روباه قرمز سیاه نیست و معمولا به رنگ پشت بدن یعنی زرد متمایل به نارنجی اســت. در دو طرف صورت دو نــوار قهوه ای متمایل به ســیاه دیده می شود که از دو طرف چشم ها به گوشه دهان امتداد یافته اند. رنگ موهای دم ، زرد متمایــل به قهــوه ای و انتهای آن ســفید است. در بین پنجه های دست و پا موهای بلندی وجــود دارد که مانع از فرورفتن حیوان در شن میگردد.

زیستگاهش بیابان های سنگی و زمین های بایر، از استپ ها تا خارســتان ها و بیشــه زارهــای پراکنده می باشــد. در مناطق حاشیه کویر مرکزی،  سیستان و بلوچستان ، فارس ، خوزستان ، بندر عباس وجزیره قشم زندگی می کند.  در شــمال آفریقا، عربستان ، افغانستان نیز پراکندگی دارد.  شــب گرد است ، معمولاً در روز دیده نمی شــود و به صورت انفرادی یا در دســته های کوچک دیده می شــود.

ازحشرات، پستانداران کوچک ، خزندگان ، لاشه حیوانات و مواد گیاهی نظیر برگ ، دانه های آب دار و صیفی جات تغذیه می کند ( در منطقه رباط پشت بادام یزد تعدادی روباه شــنی در حال خوردن هندوانه دیده شده اند ).  طول عمر آنها در اســارت حدود 5 تا 6 سال است. به علت زندگی در مناطق بیابانی و دور از دســترس به نظر می رســد خطر چندانی نسل این حیوان را تهدید نمی کند. در ســال های 60-59 اکثر روباه های شنی پارک ملی کویر به علت نامشخصی که احتمالاً طعمه های مســموم کار گذاشته شده توســط دامداران برای کشتن گرگ ها بوده نابود گردیده اند.

روباه شــنی یا روباه روپل

خرس ســیاه ( آسیب پذیر ) :

  • مشــخصات :

جثه کوچک تر از خرس قهــوه ای ، گوش ها به نســبت بزرگ ، موها بلند و به رنگ ســیاه اســت. در وسط سینه لکه سفیدی به شکل  Vوجود دارد ( نمونه هایی با رنگ قهوه ای متمایل به قرمز یا کاملاً قهوه ای مشاهده شده است ).

  • اندازه ها :

 طول سر و تنه  120 تا 180 سانتی متر و ارتفاع 90 سانتیمتر و وزن 50 تا 170 کیلوگرم.

خرس ســیاه

  • زیست گاه :

 مناطق کوهستانی و جنگلی جنوب کرمان ، رویشگاه های پراکنده درختچۀ داز و زیتون واقع در بلوچستان و هرمزگان.

  •  پراکندگی :

از مناطق مرزی بلوچســتان ایران با پاکستان تا میناب و جیرفت پراکندگی دارد. مناطق کوهستانی زابلی ، نیک شــهر و رشته کوه بیرک واقع در بلوچستان ، کوه های بشاگرد و رودان در هرمزگان، مناطق کوهستانی ده بکری جبال بارز، دلفارد، بحر آسمان و کهنوج واقع در جنوب کرمان از مهم ترین مناطق زندگی این حیوان است.

  • پراکنش جهانی :

پاکستان تا ژاپن ، تایلند و جنوب شرقی سیبری.

  • عادات :

شــب گرد اســت. معمولاً  در اواخــر غروب از لانه بیرون می آید و قبل از روشــن شــدن هوا دوباره به لانه برمی گردد، به نحو بســیار ماهرانه ای از درخت بالا می رود. بــه صورت انفرادی زندگی می کنــد. در غارها یا حفره هایی کــه در اثر ریختن صخــره ها به وجود آمده اســت لانه می ســازد. حالت تهاجمی این خرس بیشــتر از خرس قهوه ای اســت. در ایران به احتمال زیاد خواب زمستانی ندارد ولی در مناطقی مانند ســیبری چهار تا پنج ماه به خواب زمســتانی فرو می رود.

  •  غذا :

اغلب از مواد گیاهی نظیر میوه و جوانه تغذیه می کند. بیشتر از سایر خرس ها به بالای درخت می رود. در اکثر مناطق کم ارتفاع بلوچستان که درختان داز ( شبیه نخل زینتی هستند ) فراوان است ، مشاهده می شود از میوه و جوانه انتهایی آن که نرم و مغذی است تغذیه می کند. در مناطق کوهستانی مرتفع مانند کوه بیرک و جبال بارز غذای خرس های سیاه غالباً بادام وحشــی ، انجیر، زیتون و سایر میوه ها نظیر زردآلو است.

خرس سیاه علاوه بر مواد گیاهی ، از مواد حیوانی نظیر حشرات ، مهره داران کوچک ، نوزاد پســتانداران و گاهی دام اهلی تغذیه می کند. در منطقه سرباز تعداد هشت رأس گوسفند که در یک شب توسط خرس سیاه کشته شده بودند مشاهده شد.

خرس ســیاه گاهی اوقات به نخلستان ها دستبرد می زند و خســاراتی وارد می ســازد. در مناطق شهرستان نیک شهر خرس هــا برای خوردن خرما از درختــان نخلی که 15 ارتفاع داشــتند، بالا رفته بودند. در اطــراف رودخانه کاجو در ســرگین چند خرس با مقدار زیادی پوست خرچنگ رودخانه ای و بال های قاب بالان مشاهده شد. خرس سیاه معمولاً برای خوردن غذا هر شــب کیلومترها راه را طی کرده ، صبح زود به لانــه برمیگردد.

  • تولیدمثل :

از تولید مثل خرس ســیاه اطلاع زیادی در دست نیست ولی معمولاً جفت گیری در اواخر تابستان انجام می گیرد و پس از حدود هفت ماه معمولاً  دو بچه به دنیا می آیند. چشم ها بعد از یک هفته باز می شوند. ســه ماه و نیم شیر می خورند و تا دو یا سه سالگی با مادر می مانند. گاهی اوقات مادر با دو سری بچه مشاهده می شود. طول عمر آنها حدود 25 سال است.

  • وضعیت فعلی :

خرس سیاه از قدرت تطابق خوبی با محیط ها و غذاهای مختلف برخوردار است، ولی به علت قابل دسترس بودن مخفی گاه این حیوان ، شکارچیان به آسانی آن را می یابند و از بین می برند. همه ســاله تعدادی بچه خرس که برای خوردن خرما به بالای نخل ها می روند توسط روستاییان دستگیر و یا کشــته می شوند. در حال حاضر در اکثر مناطق جنگلی جبال بارز و دلفارد نسل آن رو به انقراض است و در سایر مناطق نیز کاهش نسبی جمعیت مشاهده می شود.

برداشت از مجله رویش

منبع : ماهنامه نسخه حیوانات

Share this post

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *